TALOOYIN NAFAQO OO KU SAABSAN SOONKA RAMADAAN

 Soonku waa cibaado iyo waajib culus oo korkeena saran. Dan caafimaad aya ugu jirta jidhka marka lagu saleeyo culuumta “daawaynta nafaqada (Clinical nutrition)”.

Hadii eebbe idmo, Waxa aan qormadan idinkula wadaagi doona talooyin la xidhiidha habka cunto qaadasho ee lagama-maarman ka ah inta lagu jiro bisha Ramadaan, Si loo gaadho wax-tarki caafimaad ee soonka.

RAMADAN KA HOR (Prefasting).

1. Ugu yaraan hal usbuuc ka hor bisha Ramadaan, waxa fiican in la yareeyo isticmaalka Bunka, kafayga iyo cabitaanada tamarta badan leh (High caloric and caffeinated drinks), Si looga hor-tago hoos udhac dagdag ah oo ku yimaada habka tamar-dhalinta unugyada maskaxda (Neuronal respiration).

SUXUUR TA 

2. Waxa muhiim ah inaan la hilmaamin “suxuurta”, ugu yaraan in la qaato cunno yar iyo cabitaan. Inaga oo raacayna sunaha nabiga NNKH

  “السحور أكلُهُ بركة فلا تدعوه، ولو أن يجرع أحدكم جرعة من ماء، فإن الله وملائكته يصلون على المتسحرين" (رواه أحمد)

“suxuurtu” waxa ay ilaalisaa dheeli-tirka jidhka, waxay ka hor tagtaa hoos-u-dhaca sonkorta dhiiga (Blood glucose depletion) gaar ahaan saacada badan ee soonka malinta.

3. Ku dadaal inaad ku suxuurato cunto gashi leh oo dheeli-tiran, ka taxadir cunnoyinka sonkorta iyo milixduba ku badanyihiin, kuwaas oo cariyana haraadka iyo gaajada.

4. Waxa fiican inaad qaadato khudaarta gal-iniineedka leh ee ay ku jiraan biyaha badan, si aanad u dareemin haraad.

AF-FUR KA 

5. Inaad ku dag-dagto af-furka, si ay unugyada jidhku ay hore ugu helaan wixii ay haleeli wayeen ee biyo iyo tamar ah. Sunnada nabiga NNKH aya ina faraysa dadajinta Af-furka.

 "لا تزال أمتي بخير ما عجلوا الإفطار وأخروا السحور"

Af-furka oo dib loo dhiga waxay keenaysa inay hoos u dhacdo sonkorta dhiigu (Hypoglycemia) oo sababi karta inuu qofku diiddo (dhaco).

6. Ku bilow Af-furka dhawr xabbo oo timir ah. Saacado badan oo soon ah ka dib, unugyada jidhku gaar ahaan maskaxda iyo adareen-wadku waxa ay u baahanyihiin il-tamareed  dagdag ah oo si fudud loo isticmaali karo (Glucose). Timirta ayaa ka mida cuntooyinka ugu haboon ee jidhka siin kara tamar dagdag ah. Waa sida uu samayn jiray nabigu NNKH.

"(إذا أفطر أحدكم فليفطر على تمر، فإنه بركة، فإن لم يجد تمراً فالماء، فإنه طهور" رواه أبوداود و الترمذي . وعن أنس رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يفطر قبل أن يصلي على رطبات، فإن لم تكن رطبات فتميرات، فإن لم تكن تميرات حسا حسوات من الماء" رواه أبو داود والترمذي.

7.       Cabb ugu badnaan koob biyo caadi ah oo aan aad u qaboobayn. Cabbitaanka biyuhu waxa ay haboonyihin xiliga Af-furka. Dareerayasha oo jidhka ku yaraada waxay qofka u nugleeyan in kalyaha dhagxaan ku samaysmaan (Renal stones)

8. Cab ugu badnaan koob casiir badhxan ah oo an aashito (Acid) lahayn.

9.  Yarayso duxda saa’id ka ah ama hilibka baruurta leh iyo dhanaanka badan.

10.   20 daqiiqo kadib gudashada salaada maqrib, cun Af-furki rasmiga ah (Cashada). Tani waxa ay fursad siinaysa Hab-dhiska dheef-shiidku inuu u diyaar garooba inuu qaado raashin adag.

11.   Waxa la door bidaa, laba saacadood ka dib cashada, in la qaato macmacaan ama khudaar sonkortu ku badantahay.

--

Ahmed Ismail Mohamed, BSc, PGD, Mph

Senior lecturer at University of Hargeisa.



Maqaalmaal Media is a Somali website operating in the mainland of the Greater Somalia. Its official headquarter is the capital of Somaliland, Hargeisa. This site contains a variety of information on Somali social issues around the world. Thank you for trusting us. _____ _______ _______ _______ _____ ______ _______ _______ ________ ________ Maqaalmaal waa Mareeg Soomaaliyeed oo ka Hawlgasha Dhulwaynaha Shanta Soomaali Wayn. Xarunteeda Rasmiga ahi Waa Caasimada Somaliland ee Hargeisa. Waxay Mareegtani Xambaarsan tahay Xogo kala duwan oo ku Saabsan Arrimaha Bulshada Soomaaliyeed ee ku kala Fariiqsan daafaha dunnida. Aad baad ugu Mahadsan tahay Aaminaadaada.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Beelaha Ay U Dhasheen Fanaaniinta Soomaaliyeed.

Image
  Fanaaniinta Soomaalida ugu Caansan & Qabiilada Ay kasoo Kala jeedaan :- 1. Dayax Dalnuurshe (Sheekhaal, Loobage ) 2. Farxiyo Fiska ( Murusade ) 3. Khadar Keeyow ( Abgaal ) 4. Fartuun Birimo ( Habargidir, Sacad ) 5. Najiib Alfa ( Murusade ) 6. Xaawo Kiin ( Abgaal ) 7. Ismaaciil Aarka ( Abgaal ) 8. Dalmar Yare ( Sheekhaal ) 9. Xamdi Bilan ( Habargidir , Saruur ) 10. Abdirisaaq Anshax (Akisho) 11. Shaadiyo Sharaf ( Asharaaf ) 12. iidle Yare ( Gaaljecel ) 13. Farxiyo Kabayare ( Murusade ) 14. Mohamed Tobanle ( Xawaadle ) 15. Sharma Boy ( Majeerteen ) 16. Sacdiyo Siman ( Habargidir, Cayr ) 17. Nimcaan Hilaac ( Samaroon, Makahiil ) 18. Xaliimo Gobaad ( Majeerteen ) 19. Xariir Ahmed ( Ogaadeen ) 20. Nasteho indho ( Majeerteen ) 21. Guuleed Simba ( Mareexaan ) 22. Kiin Jaamac ( Dhulbahante ) 23. Cali Dh...
Read more

History of Isak Clan.

Image
 The Isaq are one of six Somali clan-families. Traditionally their home is along the northern coast of the Somali peninsula, though for centuries a number have settled in Arabia. The opening of the Suez Canal led to the development of bunkering facilities at Aden which quickly became an important port of call. The Isaq were well placed geographically to take advantage of this development. Since many lived at Aden or on the Somali coast immediately opposite,  they enlisted in significant numbers as stokers and firemen on passing ships.  As a result, by the end of the nineteenth century, ports as far apart as Perth and New York  had small Isaq communities, but the largest groups outside Africa and Arabia were to be found along the Welsh coast of Britain. At the same time there was a steady flow of Isaq from the northern Somali coast down to East Africa and their numbers gradually increased between 1900 and 1930. Initially many came as askaris and gun-bearers.  It ...
Read more

Beesha Subeer Awal Waa Reerkii Aasaasay Ururkii Waddaniga Soomaaloiyeed ee SNM.

Image
 #SNM  reerkii  sameeyay  iyo deegaanki jabhadii  u  horaysay  laga sameeyay Waa reerka  #isaaq ugu faraha Badan uguna Cududu Badan (SUBEER  AWAL) waa qayb kamida intan waa  gaar ahaan qamiyada #sacad muuse ,iyadoo .muuqaala waa lasoo bandhigayaa, faan beena iyo faata bakh looma baahna Garxajisow ,reerkan talada dalka haya aqoon baa  idinku laaban,inkastoo ciidanka bari jooga iyo galbeedba iyaga u badanyihiin waad is yar.taqaanaan😁😁 SACAD MUUSE waa reerka ugu Saraakiisha badnaa SNM uguna  Ciidan Badnaa uguna Guutooyin badnaa.  Waxaa ka mid ahaa Guutooyinka .Guutadii 20aad Guutadii Afaraad Guutadii 99 Guutadii 5naad Guutadii 88 amba baha Sacad Guutadii Guutadii Dibile iyo Guutadii Sayid Cali oo Qayb ka ahaayeen . Aasaaska SNM waxaa lahaa Axmed jimcaale iyo maxamed xaashi uu Sucuudiga kala abaabulay.  Sawirada midig ka bilow Kow waxa ka bilowdaa Axmed jimcaale kuna  dhamee Muuse biixi.        ...
Read more

13 Qodob Oo Ka Soo Baxay Shirka Laascaanood ee Beesha Dhulbahante, SSC.

Image
  War-Murtiyeedka kasoo baxay Shirkii ka socday magaalada Laascaanood oo ka koobnaa 13 qodob halkaan hoose ka akhriso, isaga oo Af Soomaali ah oo laguu turjumay:- Ku: Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Og: Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya (Labada Aqal) Og: Xubnaha Golaha Ammaanka Og: Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Og: Guddoomiyaha Midowga Afrika Og: Xoghayaha Guud ee Jaamacadda Carabta Og: Dawladaha xubnaha ka ah IGAD CC: Dhammaan ergada diblumaasiyadeed ee Soomaaliya BAAQ LAASCAANOOD 5 Febraayo 2023. Shacabka Soomaaliyeed iyo inta badan Beesha Caalamka ayaa ka warqabta in 15-kii sano ee u dambeeyay ay deegaanada SSC-Khaatumo kala kulmeen dhibaatooyin badan oo ay sababeen in ay si sharci darro ah ku joogaan maamulka gooni-goosadka ah ee Somaliland. Dhibaatooyinkaasi waxa ka dhashay kacdoonkii loo yaqaanay “Kacdoonka Buluuga ah” kaas oo shacabka ku dhaqan goboladaasi ay u istaageen inay ka soo horjeestaan gooni-isu-taagga Somaliland, iyagoo si hagar la’aan ah u ...
Read more

“GOONI ISUTAAGA SOOMAALILAND OO SODON SANO JIRSATAY” AQOONYAHAN FAYSAL ROOBLE

Image
  Labada Qodob Ee Hor Taagan Aqoonsiga Somaliland Iyo Farriinta Ay Bixinayso Qaabilaada Meeqaamka Sare Ee Madaxweyne Muuse Biixi Ee Fagaarayaasha Afirka Iyo Aasiya. Dad badan ayaa iweydiiyey fakarkayga ku aadan arinka Soomaaliland. Arin igu cusub maha oo maqaalo badan ayan mawducan ka qoray. Dood cilmiyeedna waxa ay na dhexmartay Professor Iqbal Jazbahi oo ah Hindi South Afrikan ah oo ku takhasusa dawladnimada Soomaaliland. Doodaasi (2007) waxa aan la shir tagay maqaal aan ku daabacay “The Horn of African Journal” oo ciwaankiisu ahaa “Local and Global Norms: Somaliland’s Unilateral Secession,” oo la micno aha “Xeerarka Aduunka: gooni isutaaga Soomaaliland.”  Maqaalkaasi waxaan ku xusay qowaaniinta ay dhigteen dawladaha ku midoobay Qaramada Midoobay. Waxa kale oon ku xusay 14 dhibcood uu soo dajiyey Woodrow Wilson oo ahaa madweynhii Mareykanka 1920hii. Dhibcahan 14 ah ayaa sal looga dhiga waxa hada la yidhaa “The right of Nations to Self-dermination,” ama xaquuqada ay qowmiyadu...
Read more

Nabada iyo Colaada.

Image
 WAAR TOLOW COLKA JOOJI Dadkani iyo Dalkani midna ma gayo colaad iyo dagaal. - Hadaad ka garwdo qalad gobbay caadadeeda tahay. - Allaw garansii Nin moog. Maanta waa maalin adag oo murugo iyo meeqaam xumo xambaarsan loona baahnaa:- a) Dad midaysan  b) Caqli midaysan  c) Cudud midaysan d) Niyo midaysan  e) Tallo midaysan f)  Dastuur/Sharci loo hogaansamo.  Nabaddii Dalkani kusoo caano maalay waxa maanta bedelay :- Colaad Dad wada dhashay oon meela kala tagi doonin , loona baahnayn in loo guntado. Taas oo  sababta keentay ahayd:- a) Siyaasad xumo b) Dhafoor taabasho c) Buuq ,car iyo wir  d) Is muquunin. e) iyo is maqal la’aan. CODSI Dhamaan Dadkayga waxaan si waayeelnimo indiinku kuboorinayaa in sida ugu dhakhsaha badan xabadda loo joojiyo labada dhinacba, kadib caqli fayoow lagu dhameeyo dhibta dhacday iyo wixii ka dambeeya. 1- Madaxdhaqameedka Reer SL. Halaga kaco oo Dadkeena isku dhintay aynu daba qabateeno, waana waajib ina saaran,Aakhirana lays ...
Read more

Halkee buu Daaran Yahay Dagaalkaygu Maalmahan? Qoraa Khadar Cabdilaahi

Image
 Maalmihii Sayidka Barakaysan la xidhay ayaa "screenshots" badan inta wajahaddayda laga urursaday baa hooyaday loo geeyey oo la yidhi naga qabo ruuxan aad dhashay ee meel walba naga soo shiidaya. Dulqaad yarida waan ku ogaa, waxa se aan dareensiinayey (waaba haddii ay dareen leeyihiine) hadalka ay Sayidka Barakaysan ku xidheen boqol jeer si ka daran in dadku u odhan karaa, sidaa darteed aanay u baahnayn in ay sidii Siyaad Barre ummadda isku soo wada jeediyaan oo aanay hal-abuurka curyaamin. Markaa aan Sayidka Barakaysan arrintiisa ku dheggen ahay, waxaa isna sharci doofaar iyo afduub u xidhnaa Coldoon oo aannu hayb wadaagno. Kor iyo hoosba dad aannu tol nahay iyo asxaab kaleba way igu maageen maxaad Coldoonna sidaas oo kale ugu hadli wayday. Gar bay ahayd kama se jawaabin.  Intii aan dacwad loo la tagin hooyo, iyada qudheeda ayaa culays la saaray oo xafiisyo dawladda ah oo ay arrimo uga baahnayd cadaadis iyo camaalaq laga saaray. Waa dhaqan garacnimo ah oo reer Kulmiye ku caa...
Read more

Jaamacadda Maakhir Afar Milyan Iyo Shan Boqol Oo Kun Ma Ku Baxday.

Image
  Mashruuca Jaamacada Maakhir waxaa loogu talagalay in lagu dhiso lacag dhan afar milyan iyo shan boqol oo kun oo doolar. Hadaba, jaamacada la dhisay waqtigan ma tahay mid ay ka muuqato in la geliyey ama lagu dhisay lacag dhan afar milyan iyo bar?. Hadaba, ma la raacay Naqshad-dhismeedkii assalka ahaa ee Jaamacada Maakhir loo sameeyay? Tirada iyo qeybaha Jaamacaddu ka kooban tahay ee Kuwait lagaga dhawaaqay ee haddana naqshada lagu muujiyey iyo dhismaaaysha teel teelka ah ee hada la dhisay ma isu dhigmaan? Afar million oo dollar iyo bar ma ku baxday dhawrka dhisme ee hadda la taagay? Maakhir University naqshadeeda asalka ahayd waxeey ka kooban yihiin dhismayaasha hoos ku taxan. Dhismayaasha iyo blocks ay aheyd in la dhiso waxa la socda goobo loo calaamadiyey “Ballaarin Mustaqbalka ah” “Future Expansion”,  oo loogu tala galay in ay Jaamacaddu ku fido mustaqbalka. Jaamacadda hadda la dhisay waxa ka muuqata in ay aad uga duwan tahay naqshad dhismeedka qaybihiisu hoos ku xusan yih...
Read more

Fahanka Iimaanku? -

Image
 Waa Maxay Iimaanku? Imaanku af Soomaali maahee waa Af Carabi. Haddii laga tagi waayana wuu Soomaaliyoobay. Halkaa Luuqadda carbeed lafteed eraygan “ Iimaan”─wuxuu ka yimid ficil maaddiga la yidhaa “ Aamana~ Wuu rumeeyay”oo ah wuu rumeeyay, shay tagayna sheegaysa. Wuu isbedbeddelaa ficilkaasi oo dhawr nooc oo kala geddisan ayuu ku yimaad; jirrid ahaanse ficilkaa maaddi ka wada abuurmay. Hadda ahaan “ Iimaan” waa magac waxa ay culimada luuqaddu yidhaahdaan, oo waxbuu sheegayaa. Carabi ahaan mararka qaar waxaa lagu macneeyaa ‘ Qirid.’ Af Soomaali haddii aynnu ku soo dhawaynno waa “ Rumeyn.” Sharci ahaan ama sida Diinta Islaamku u badhitaartay wuxuu noqonayaa “ Carrabka oo lagaga dhawaaqo, qalbiga oo laga rumeeyo iyo xubnaha oo laga sameeyo wixii la rumeeyay.” Hadalkaa waxaa ku jira saddex kala geddisan oo  mid kastaa qeexid dheer iyo caddayn badan u baahantahay. Lagana yaabaa in aad iswayddiiso qeexiddaa ma culida qaar ayaa iska jeclaaday, xaggee laga keenay? Waqtigii Nebigga ma...
Read more